Pyllau Glo a Glofeydd sydd i’w cael yn Efail Fach, Pontrhydyfen, Tonmawr a Phwll y Glaw a’r cyffiniau
Pyllau Glo a Glofeydd
Nid yw’r rhestr yn nhrefn yr wyddor rydym wedi’i darparu yn gynhwysfawr o bell ffordd gan fod nifer o fwyngloddiau drifft unigol yn cael eu gweithio’n lleol, gan un unigolyn weithiau neu nifer bach o ddynion. Yn aml, roedd y rhain yn cael eu gweithio o dan drwydded gan berchnogion tir ac yn dilyn y gwladoli ar ôl yr Ail Ryfel Byd, roedd glo’n cael ei gloddio o dan drwydded gan y Bwrdd Glo Cenedlaethol.
Nid ydym yn arbenigwyr yn y maes hwn o bell ffordd, ac rydym wedi dibynnu ar sawl ffynhonnell ac wedi ceisio atgynhyrchu’n driw yma. Rydym yn cydnabod ac yn diolch iddynt i gyd am gynhyrchu cymaint o gyfoeth o wybodaeth yr ydym wedi gallu cael mynediad ati. Ni yn unig sy’n gyfrifol am unrhyw wallau.
Cwmpas y Rhestr
Fe welwch chi restr yn nhrefn yr wyddor o lofeydd a phyllau glo a weithiwyd yng Nghymoedd Pelenna ac Afan. Dim ond y nifer helaeth o fwyngloddiau, pyllau a lefelau a weithiwyd gan ein hynafiaid, perthnasau neu gymdogion dros y 200 mlynedd diwethaf neu fwy rydym wedi ceisio eu dangos. Fodd bynnag, mae’n ymddangos bod cloddio am lo wedi dechrau sawl can mlynedd ynghynt yn ardal ehangach Castell-nedd Port Talbot, o dan oruchwyliaeth y mynachod yn Abatai Margam a Chastell-nedd.
Gweithgarwch Mwyngloddio Cynnar
Gweithfeydd Haearn Mynydd Bychan ac Oakwood
Yn yr ardal hon, ymddangosodd y mwyngloddiau cynharaf (ar gyfer glo a haearnfaen) ym Mynydd Bychan, ar ddiwedd y 18fed ganrif neu ddechrau’r 19eg ganrif yn ôl pob tebyg. Mae’n ymddangos bod y rhain wedi ehangu’n gyflym rhwng y 1820au a’r 1830au i ddiwallu’r galw am lo pan adeiladwyd Gwaith Haearn Oakwood. Arweiniodd hyn at John Reynolds yn adeiladu’r draphont ddŵr (1823-27) i gludo dŵr i’r gwaith haearn, a dywedwyd mai yma oedd yr olwyn ddŵr fwyaf yn y DU. Gwnaeth yr ymdrech hon ef yn fethdalwr (edrychwch ar yr adroddiad papur newydd).
Amodau Gwaith a Marwolaethau
Roedd glowyr y cyfnod hwnnw’n cynnwys dynion a bechgyn yn bennaf a oedd yn gweithio mewn amodau y byddem yn eu hystyried yn erchyll heddiw, am gyflog bach iawn, gan weithio fesul tipyn yn aml ac mewn amgylcheddau hynod beryglus.
Nid ydym wedi llunio rhestr gynhwysfawr o’r holl farwolaethau, dim ond argraffu enghreifftiau o sut roedd damweiniau a marwolaethau’n cael eu hadrodd ar y pryd.
Yr Effaith ar Deuluoedd
Byddai llawer o deuluoedd yn cael eu gadael yn amddifad yn aml pan fyddai’r prif enillydd cyflog, y tad a’r gŵr fel rheol, yn ildio i weithio mewn lleoliad y byddem ni yn ei alw heddiw yn amgylchedd gwaith peryglus.
Pur anaml fyddai perchennog pwll glo yn cael ei ganfod yn gyfrifol am esgeulustod. Dim ond un adroddiad papur newydd ydym ni wedi dod o hyd iddo am hyn. Ni chasglwyd marwolaethau unigol ar sail genedlaethol oni bai fod mwy na 3 dyn wedi marw mewn digwyddiad penodol.
Diffyg Cefnogaeth Gymdeithasol
Nid oedd y Wladwriaeth Les wedi’i sefydlu eto ac nid oedd rhwyd ddiogelwch dan arweiniad y llywodraeth i gefnogi teuluoedd yn y sefyllfaoedd hyn. Byddai llawer o ferched a phlant yn gorfod gofyn am gymorth gan y Tloty, y Wyrcws neu’r Bwrdd Gwarcheidwaid.
Caledi Economaidd ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf
Yn ôl Cyfrifiad 1921, roedd mwy na 90% o ddynion a bechgyn Pontrhydyfen, Efail Fach, Oakwood a Thonmawr ‘allan o waith’, yn bennaf oherwydd streiciau neu gloi allan yn dilyn penderfyniad y Prif Weinidog David Lloyd George i ddychwelyd y mwyngloddiau i berchnogaeth breifat ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Parhaodd y streic a ddilynodd am sawl mis, ac ar ôl hynny dychwelodd y gweithwyr i’r gweithfeydd gan weithio am gyflog is ac oriau estynedig.
Aberhondda Tonmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1883 – 1921 | Cwmni Glofa Aber- Rhondda Cyfyngedig | Wedi’i leoli yn Nhonmawr, gweithiwyd y lefel hon ar gyfer glo tai. Rheolwyd gan Thomas Oakley |
|
| 1922 | 13 | Gwythïen Glyn Gwilym | |
| 1923 | 12 | ||
| 1927 | Rhoi’r gorau i wythïen Wenallt |
Argoed
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1890au | Llewellyn Howell a’i Gwmni | 50 o dan y ddaear (d) / 9 ar yr awyneb (a)<br> | Slant, Rhif 3 Gwythïen Rhondda (glo tai) |
| 1896 | Rheolwr: Watkin Morris | ||
| 1909 | Rheolwr: Gwilym Lewis | ||
| 1911 | 96 o ddynion<br> | ||
| 1913 | 85 o ddynion | ||
| Erbyn 1922 | 125 o ddynion | ||
| 1923-7 | Herbert Hudson Cyfyngedig, Port Talbot | 250, a ostyngodd i 134 | Rheolwr: G. Llewellyn. Marwolaethau: 1925 – W Thomas (60) 1926 – H Williams (57) 1927 – William Thomas (30) |
| 1950 | 7 o ddynion | Cloddiwyd lefelau eraill: Gwythïen Wen Rhif 2 Rhondda Gwely Wernpistyll | |
| 1953 | NCB, trwyddedwyd i Fferm Argoed, Cynonville<br> |
Cwmbach
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1926 | DJ Heycock | Lefel fechan yn Nhonmawr | |
| 1927 | Cwmbach Colliery Co | 25 | |
| 1929 | WS Wardlow | 7 | |
| 1931 | Rhoddwyd y gorau i’w weithio |
Cwm Evan Bach
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1937 | Cwmni Glofa Llwywyffynon Cyfyngedig o Gwmafon | 9 | Pwll bychan |
| 1938 | 12 | Abandone Rhoddwyd y gorau i’w weithio ym mis Ebrill 1938 Lefelau a gloddiwyd: Gwely Wernddu Gwely Rhondda Rhif 2 Wernpistyll Gwythïen maes |
|
| 1942 -46 | Bu rhywfaint o gloddio yn ystod y blynyddoedd hyn |
Cynon
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1894 | David Rees a’i Gwmni Port Talbot | Glofa siafft a slant, yn cynhyrchu glo tai a gweithgynhyrchu | |
| 1896 | 30 (d), 4 (a) | Marwolaethau: Richard Davies (46) | |
| 1902 | 143 | Rheolwyd gan David Rees | |
| 1908 | Cwmni Glofa Cynon | 373 (d), 44 (a) | Lleolwyd a suddwyd siafft 20 troedfedd mewn diametr yng Nghynonville i wythïen Rhif 2 Rhondda ar ddyfnder o 200 llath. Rheolwyd gan John Beamand |
| 1910 | 500 | Marwolaethau: Fatalities : David Evans (27) | |
| 1911 | Marwolaethau: John David (24) – John Stone (45) – Thomas W Williams (21) | ||
| 1913 | Samuel Rees, Rheolwr. Dechreuwyd adeiladu Pentref Gardd Cynonville, ond ni chafodd ei orffen oherwydd dechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf. | ||
| 1914 | 460 (d), 60 (a) | Streic 11 mis Marwolaethau: Benjamin Evans (37) | |
| 1938 | J Evans, Stryd Beverley, Port Talbot | 19 (d), 3(a)19 (d), 3(a) | Managed: T Redshaw Other Levels mined: Wernpistyll – Wernpistyll R Rheolwr: T Redshaw Cloddiwyd lefelau eraill: Wernpistyll Gwely Wernpistyll |
| 1947 | 31 | ||
| 1950 | 50 | Caewyd y pwll ond cafodd ei drwyddedu yn ystod y 1950au a’r 60au |
Duffryn Rhondda
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| Erbyn 1880 | Cwmni Glo Duffryn Rhondda | Slant a 2 siafft | |
| 1908 | 439 | Glo gweithgynhyrchu | |
| 1910 | 1,500 | ||
| 1918 | Cwmni Glo Imperial Navigation Cyfyngedig | 1,191 (pwll) 190 (slant)<br> | |
| 1923 | Cwmni Powell Dyffryn Cyfyngedig | 300 (slant) 839 (pwll rhif 1) 523 (pwll rhif 2)<br> | Glo tai (gwythïen Rhondda rhif 2) Glo stêm a gynhyrchwyd o wythiennau 6 troedfedd, 2 droedfedd 6 a 7 troedfedd |
| 1938 | 1,291 (cyfun) | Defnyddiwyd y slant ar gyfer pwmpio gyda 2 gynorthwy-ydd yn unig Cynhyrchwyd glo o wythiennau’n amrywio o 2 droedfedd 6 a 9 troedfedd |
|
| 1945 | 842 (cyfun) | ||
| 1966/7 | Wedi cau |
LEFELAU EAST END
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1926 | James Herbert | Gwythïen Wenallt | |
| 1928 | Cwmni Glofa East End, Sleeman a Farraday | 6 | Caewyd yn 1929 |
Pwll Injan
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1837 | Pwll glo bach. Wedi’i leoli ar ochr ddeheuol Mynydd y Foel. Ychydig iawn rydym yn ei wybod am y pwll hwn, wedi’i suddo i 300 troedfedd, a hwn oedd y cyntaf i ddefnyddio injan weindio stêm i godi glo. |
Lefel Rhif 4 y Garth
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1937 – 1940 | Glofa Garth | 11 | Caewyd yn 1940 |
Graig Baglan & Graig Baglan Isaf Pontrhydyfen
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1933 Gweithiwyd tan 1937 | Harrison & Pritchard | 2 | Dynion wedi’u cofnodi fel chwilotwyr, ond ychydig iawn rydym yn ei wybod. Wedi’i leoli ar Fynydd y Foel, gyferbyn â Theras Morgans. Lefel fechan. |
Graig Lyn ger Cwmafon
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1911 | Charles Owen a Bevan a’u Cwmni | 16 | |
| 1913 | 21 | ||
| 1916 | Cwmni Glofa Graiglyn, Pontrhydyfen | 23 | |
| 1923 | 61 (d), 11 (a) | Rheolwyd gan Idris James. Yn cynhyrchu glo tai o’r Maes, gwythiennau Wernddu a Gwely Wernpistyll |
|
| 1927 | 29 | Rheolwyd gan Gwilym Llewellyn | |
| 1929 | 29 | Rheolwyd gan DT Walters |
Hafon
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1917 | Cwmni Glofa Hafon Cyfyngedig | Lefel fechan |
Hillside – Pontrhydyfen
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1920 | Cwmni Glofa Oakwood | Pwll bychan, wedi’i leoli ar fynydd Penhydd, gyferbyn â’r cae rygbi | |
| 1923 | Cwmni Glofa Hillside | 13 | |
| 1931 | Jonathan Owen | Gweithiwyd gwely Wenallt, rhoddwyd y gorau i hyn yn ystod flwyddyn honno | |
| 1933 | Cwmni Glofa Hillside | ||
| 1937 | 10 | ||
| 1938 | 5 | ||
| 1940 -45 | J ac E Griffiths, Pontrhydyfen | 10 (d), 1(a) | |
| 1947 | *Gweithio’r pwll o dan drwydded | ||
| 1957 | NCB | 19 | |
| 1959 | Hillside Rhif 2 wedi’i restru yn gweithio gwythiennau’r Maes a Wernddu Rhoddwyd y gorau i’w weithio |
Mercantile – Tonmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1893 – 1896 | Powley, Thomas a’u Cwmni, Caerdydd | Pwll bychan | |
| 1899 | 150 | Roedd Rhif 1 yn cael ei alw hefyd yn Fforchdwm, Rhif 2 Nantybar | |
| 1900 | 170 | ||
| 1901 | 95 | ||
| 1903 | Gweithiwyd gwythïen gwely Wenallt |
Merthyr Llantwit Tonmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1888 | Glofa Llantwit Merthyr yn eiddo i John Evans Reynolds Thomas | Mab i ficer o Sgiwen, dechreuodd y lofa gynhyrchu yn 1889. Lefel a siafft yn wreiddiol | |
| 1899 | Reynolds Thomas Newid enw | ||
| 1900 | 94 | Rheolwr: Thomas Lloyd | |
| 1907 | 205 | Rheolwr: Edward Garside | |
| 1908 | Merthyr Llntwit Colliery Co. | 160 (d), 18 (a) | Rheolwr: T Thomas |
| 1918 | 83 (d), 18 (a) | Slant | |
| 1923 | 74 (d), 14 (a) | Cynhyrchu glo gweithgynhyrchu o wythïen Wenallt | |
| 1926 | Cau | ||
| 1928 | Ailagorwyd yn fyr fel Blaenafon, yna Penlan | ||
| 1930 | Cau | Ailweithiwyd gwythiennau yn ddiweddarach gan Garth |
Mynydd
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1920au cynnar | Cwmni Glofa Oakwood Cyfyngedig | 31 | Wedi’i leoli ar Benrhys ac yn rhan o Lefelau Hillside ac Oakwood. Y lefel fach hon a oedd yn gweithio gwythïen Jonah. Rhoddwyd y gorau iddi yn 1922 |
North End
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1911 | Agorwyd | ||
| 1913 | Cwmni Glofa North End Abertawe | 60 | Cytundeb gyda John Beamand (perchennog y Lofa) Pontrhydyfen ar gyfer seidin. |
| 1918 | 66 (d), 12 (a) | Rheolwyd gan JH Pugh | |
| 1920 | Diwygiwyd fel North End Cyfyngedig | ||
| 1923 | Yn cynhyrchu 24,000 tunnell o lo golosg, tai a gweithgynhyrchu o Wythïen Wenallt |
Oakwood
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1840au | Cwmni English Copper | Slantiau a phyllau niferus (63) yn cael eu gyrru ar gyfer glo a haearnfaen. Wedi rhoi’r gorau i weithio Haearnfaen Rhif 10 erbyn 1851 | |
| 1850au | Marwolaethau:1853: Richard Owen (27) William Williams (14) 1854: David Morgan John Griffiths (24) 1858: Evan Rees Jones | ||
| 1860au | Governor a’i Gwmni | Ar ôl 1862 rhoddwyd y gorau i lefelau eraill Marwolaethau: 1865: Joseph Aubrey (23) 1868: Thomas Hawking (33) John Morris (18) 1869: E Evans |
|
| 1870au | Marwolaethau: 1870: J Jones (49) 1871: J Helper (15) | ||
| 1880au | Cwmni Stad a Thŷ Cwmafon | Lefelau eraill a gloddiwyd: Gwythïen Jonah Gwythïen Wernddu Slant Oakwood (Top) Marwolaethau: 1880: David Stephens (43) 1882: William Tippott (14) 1884: James Lewis (74) William Bevan (37) Zacharias Richards(30) 1885: Robert Hickey (16) 1888: Jenkin Thomas (33) |
|
| 1890au | Baldwins Cyfyngedig | Marwolaethau: 1896: John Davies (57) | |
| 1914 | Marwolaethau: Samuel Bennett (55) | ||
| 1920 | Ffrwydrad 4 wedi marw, anafu | ||
| 1923 | Cwmni Glofa Tymaen | ||
| 1926 | Marwolaethau: George Mansel Jones (46) |
Penhydd- Mynydd Penhydd
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1921 – 1924 | Cwmni Glofa Penhydd | 5 – 15 | Wedi’i restru fel yn datblygu, gweithio gwythiennau Maes a Wernpistyll Rhoddwyd y gorau i weithio gwythïen Maes |
| 1928 | 5 | Trwyddedwyd i Gwmni Glofa | |
| 1932 | Glofeydd Anthrasit Cyfun Cyfyngedig | ||
| 1947 | NCB | Trwyddedwyd i Gwmni Glofa Penhydd Cyfyngedig, Port Talbot | |
| 1950 | 18 | ||
| 1955 – 1957 | 30 (d), 5 (a) | Gweithio’r wythïen Glai | |
| 1960 | Cau | ||
| 1992 | New Parc Fuels Cyfyngedig | Yn 1992 roedd wedi’i restru fel Penhydd Newydd |
Pennant – Cynonville
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1955 -7 | NCB | Lefel fechan, rhoddwyd trwyddedau i CL Jose of Cymer |
|
| 1958 – 60 | JW Jones & TG Griffiths | ||
| 1960-66 | TG Williams a agorodd Rif 2 |
Penrhys Graig
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1919-1925 | Cwmni Glofa Penrhys, Port Talbot | 25 | Pwll glo bach, rheolwyd gan S Jones |
Penstar – Maes y Bettws
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1905 | Cwmni Glofa Penstar Rhondda | 25 | Lefel fechan, gweithiwyd gwythïen Penstar |
| 1920au | Herbert Hudson Cyfyngedig | ||
| 1922 | 200 | Rheolwr: Evan Powell | |
| 1923 | 33 | ||
| 1924 | Rhoddwyd y gorau i weithio gwythïen Graigyfedw | ||
| 1927 | 110 | Rheolwr: T Walters, rhoddwyd y gorau i’w weithio yn 1927 |
Rhydavon – Pontrhydyfen
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1907 | 24 | Wedi’i leoli ar dir y tu ôl i Gapel Macpelah ac wrth ei ymyl. Lefel fechan, rhoddwyd y gorau i weithio gwythïen Graig yn 1908 |
Tonmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1839 | Meistri Parson a Strange | Pwll glo bach wedi’i agor | |
| 1840 | Er gwaethaf archebu injan stêm gan Waith Haearn Abaty Nedd, roedd y safle’n segur wrth i’r perchnogion fynd yn fethdalwyr yn fuan iawn |
||
| 1845 | Mr Sturge | ||
| 1860 -1870 | Weymouth a Green | ||
| 1865 | Marwolaeth : David Stephens(14) | ||
| 1878 | Cau | ||
| 1900 | Rhestrwyd ail Lofa Tonmawr yn 1900, ond methwyd â dod o hyd i wythïen |
Tor-y-Banwen – Tonmawr / Cymmer
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1918 | Lewis a Davies | 20 | Gellid dod o hyd i ail lofa o’r enw Tor Y Banwen neu Lanrafon yn y Cymer |
| 1922 | Cwmni Glofeydd Tor y Banwen Cyfyngedig | 117 | |
| 1923 | 13 | ||
| 1924 | 26 | ||
| 1925 | 117 |
Tor-y-Mynydd – Pwllyglaw
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1860-1870 | Cwmni Platiau Tun Margam | Yn cynnwys cyfres o lefelau, cynhyrchodd lo tai a glo gweithgynhyrchu. Roedd yn cael ei wasanaethu gan Reilffordd y Rhondda a Bae Abertawe. |
|
| 1878 | D Jenkins a Son | Rheolwr: W Richards Datblygwyd slant newydd ar y safle. |
|
| 1910 | 145 | ||
| 1912 | Cwmni Glofa Tor y Mynydd Rhondda Cyfyngedig, Burrows Chamber, Abertawe | 231 | |
| 1913 | 245 | Rheolwr: P Williams | |
| 1918 | Cwmni Glofa Caepontben Newydd Cyfyngedig, Caerdydd | 237 (d), 35 (a) | Gweithio Slant Tor y Mynydd |
| 1921 | Cwmni Glofa Torymynydd | 300 | Rhoddwyd y gorau i weithio gwythïen Jonah |
| 1945 | 25 (d), 4 (a) | ||
| 1947 | Amcangyfrif o gronfeydd wrth gefn o 708,800 tunnell | ||
| 1948 | Trwyddedwyd gan Ivor Griffiths | 51 | Yn gweithio: gwythiennau Torymynydd, Jonah, Gwyn |
| 1950 | Cau |
Ty Maen
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1910 -1924 | Efallai ei fod yn cyfeirio at y cwmni a aeth ymlaen i fod yn berchen ar byllau glo Oakwood |
Rhydd-Ddali Adaeth Gymreig Mercantile Garth Blaenmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1864 | Rhydd-ddaliadaeth Gymreig<br>Mercantile<br>Blaenmawr<br> | Roedden nhw i gyd ar yr un safle yn Nhonmawr, gellir gweld simnai awyru o hyd |
|
| 1899 | 170 | ||
| 1901 | Ailagorwyd fel Blaenmawr Navigation, D Edwards a’i Feibion<br> | ||
| 1913 | 2 slant | ||
| 1918 | 50 (d), 8 (a) | Rheolwyd gan WJ Jenkins | |
| 1920 | Cwmni Glofa Blaenmawr Cyfyngedig | 81 (d), 12 (a) | Rheolwyd gan DG Jones, yn cynhyrchu glo gweithgynhyrchu o wythïen Wenallt |
| 1929 | Aeth i weinyddiaeth | Roedd y pwll glo yn nwylo’r derbynwyr | |
| 1932 | Cwmni Glofeydd Garth Cyfyngedig, Abertawe | Wedi’i ddileu o’r gofrestr cwmnïau erbyn 1932 | |
| 1935 | 150 (d), 45 (a) | Gweithio gwythïen Wenallt, Rheolwyd gan G Lloyd |
|
| 1942 | Un o’r pyllau glo cyntaf i gael ffreutur ym maes glo De Cymru, arlwyo ar gyfer 200 o lowyr |
||
| 1945 | 205 | Hanner wedi’u cyflogi yn y ffas lo | |
| 1955 | 205 | ||
| 1964 | Thomas James (39) oedd y glöwr olaf i gael ei ladd o dan y ddaear yn Nhonmawr yn dilyn cwymp to ym mis Chwefror 1964 Caeodd NCB y lofa ym mis Mehefin y flwyddyn honno gan fod y cronfeydd glo wedi dod i ben |
Wernavon
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1903 | Rhestrwyd yn wreiddiol fel Cwmni Glofa Ynysafon | Lefel sengl | |
| 1908 | 21 | ||
| 1910 | Cwmni Glofa Sgiwen-Wernafon | 20 | Wedi’i restru fel eiddo i 20 o ‘foneddigion lleol’, y rhan fwyaf ohonynt yn gyfranddalwyr. Cafodd Francis Howell, cyfranddaliwr, ei anafu a bu farw ym mis Ebrill 1910, roedd yn briod gyda 6 o blant |
| 1915 | 79 | ||
| 1919 | 70 | Ymddatodiad gwirfoddol Gwythiennau a weithiwyd: Wernpistyll Gwely Wernpistyll Gwely Wernddu |
Wenallt Merthyr – Tonmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| Cyn 1878 | Cwmni Glo a Golosg Gorllewin Rhondda | Pwll glo bach. Yn cael ei adnabod fel New Forest | |
| 1881 | Yn cynhyrchu 200 tunnell bob dydd | ||
| 1888 | Cwmni Glo Wenallt Merthyr | Rhoddwyd y gorau i’w weithio |
Whitworth – Tonmawr
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1905 | Wedi'i gofrestru gan nifer o gyfarwyddwyr | Un o’r datblygiadau rhydd-ddeiliaid mwyaf (10 milltir sgwâr) yn yr ardal dan arweiniad cwmni o’r Almaen wedi’i leoli yn Hamberg. | |
| 1906 | Cyfarwyddwyr JCA Henderson (o Dde Affrica) a Chyrnol JR Wright | Gwaith paratoi gwael yn dechrau, nid oedd unrhyw ddrilio tyllau prawf wedi digwydd. |
|
| 1907 | 65 – 172 | ||
| 1911 | Cyflogwyd dynion yn ystod y gwaith suddo, ond yn ystod yr amser hwn daeth amryw o anawsterau technegol i’r amlwg. Roedd un siafft yn 500 llath, roedd yr ail 450 llath wedi mynd drwy wythïen y Rhondda Rhif 2. Bu farw’r Cyfarwyddwr Carlos Pedro de Freitas, ataliwyd y gwaith suddo. Rhoddwyd y pwll ar werth ond nid oedd unrhyw ddiddordeb ynddo, daeth problemau technegol pellach i’r amlwg. Caeodd yn 1911. |
||
| 1912 – 1913 | Glofeydd Rhondda Newydd a Baldwins Cyfyngedig | Prynwyd y safle dro ar ôl tro, cliriwyd yr offer arwyneb. Rheolodd Percy Jacob y safle tan 1916. |
Ynys Afon / Ynys Aafon
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| Lefel fechan |
Ynys Dafydd (yn cael ei alw hefyd yn Pwll Rhif 4)
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| Cyn 1844 | Governor a’i Gwmni, rhan o lofa Oakwood | Pwll glo bach, wedi’i enwi ar ôl Fferm Ynys Dafydd. Mae rhai yn honni mai hwn oedd y pwll cyntaf i gael ei suddo yn yr ardal. | |
| 1844 | Wedi’i ddyfnhau i 231 troedfedd. | ||
| 1856 | Ffrwydrad yn deillio o hynny. 13 o farwolaethau= Jason Evans (21) John George (13) Henry Griffiths (35) Hopkin Hill (50) David King (25) John Lewis (30) David Morgan (19) Walter Morgan (26) ? Thomas (45) David Thomas (16) David Williams (19) Hopkin Williams (27) |
||
| 1872 | Rhoddwyd y gorau i’w weithio |
Ynysfawr – Pontrhydyfen
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1900 | Cwmni Glofa Ynys Fawr | 18 | Lefel fechan, wedi gweithio gwythïen y Rhondda Rhif 2 mae’n debyg |
| 1901 | 13 | ||
| 1903 | Cau Rhoddwyd y gorau i weithio gwythïen Penrhys |
Ynyslas – Pwll y glaw
| Blwyddyn | Cwmni/Perchnogion | Nifer a Gyflogwyd | Manylion |
|---|---|---|---|
| 1919 | Cwmni Glofa Ynys Las Cyfyngedig | 45 | Lefel fechan, rheolwyd gan W Rees Gweithio gwythïen Pum Troedfedd a haearnfaen |
| 1920 | 74 | ||
| 1923 | 36 (d), 9 (a) | ||
| 1925 | 7 | ||
| 1926 | Rhoddwyd y gorau i weithio gwythïen Pedair Troedfedd Rhoddwyd y gorau i weithio’r Wythïen Fach |
Ffynonellau a Chyfeiriadau
Mae geirfa o dermau wedi cael ei darparu i egluro dosbarthiad mwyngloddiau, pyllau, lefelau a drifftiau. I gloi, hoffem gydnabod yn ffurfiol y ffynonellau a gyfrannodd at y wybodaeth a ddefnyddiwyd:
